Kripto Paralarla İlgili Merak Edilen
Kavramlar ve Jargonlar

26/04/2018 Perşembe 23:00

Oğuzhan Karakaya
Girişimci - Speaker

info@oguzhankarakaya.com

Kripto para dünyasına ilk adımlarını atanlar bazı kavramlara yabancı kalabiliyor. Güncel konular konuşulurken herkesin anlayabileceği dilden bazen uzaklaşılıyor. Olan biteni takip edebilmek için biraz terminoloji bilmenin kimseye zararı olmaz. Ben de kripto dünyasından altı önemli kavramı ve kripto para jargonlarından en çok kullanılanlarını sizler için derledim. Bu sayede Bitcoin ve türevlerini daha iyi anlayabilir, gelecekte planlanan şeyleri kafanızda daha rahat canlandırabilirsiniz.

kripto para, kripto coin

Token ve Coin Arasındaki Fark Nedir?

ERC-20’den sonra token ve coin terimleri anlam karmaşasına neden olabilir ama aslında açıklaması çok basit.

Token Nedir?: Bir coinin altyapısı kullanılarak yapılan dijital varlık.

Coin Nedir?: Kendi block defterine (zincirine) sahip Bitcoin alternatifi.

Örneğin, Ethereum zinciri üzerinde oluşturulan varlıklar coin değil token’dir. Çünkü kendine ait bir altyapısı yoktur. Ancak zamanla kendi blok defteri olursa, Ethereum’dan ayrılıp tek başına coin olabilir. Ethereum zincirini kullanarak geliştirilen projelerin ICO’larında ”X ETH karşılığında Y token” alırsınız gibi duyurular olur. O sistem içinde hareket etmek isterseniz token’ınız olmalı. Tabi ICO’larda sadece token dağıtılır gibi bir mecburiyet yok. Ethereum ICO ile ortaya çıkan bir zincirdir. Litecoin ise ICO olmadan sadece madencilik ile üretilen bir blok defteridir.

Coin Yakma Nedir?

Eğer coin haberlerini sıkı takip ediyorsanız “yakma” haberlerinden birine denk gelmiş olabilirsiniz. Dolaşımda olan coin sayısı ile toplam coin sayısı çok önemlidir. Bazı coin geliştirici firmalar dolaşımdaki coin ve toplam üretilen coin sayısına bakarak yakma işlemine karar verebilir. Bu da tavan coin miktarı düşeceği için dolaşımdaki coinlerin değerinin artacağı anlamına gelir. Dolayısıyla coin yakma haberi çıktığı zaman borsalarda o coinden alım yapanların sayısının arttığını görürsünüz. Bir de ICO döneminde olan bir projenin ihtiyaçtan fazla coin üretmesi bazen güvensizliğe neden olabiliyor. Bundan dolayı da yakma işi yapılır. Dijital ortamdaki bu yakma işlemi, 500 yıl boyunca çözülemeyecek bir cüzdan adresine gönderilerek yapılır. “BitcoinEaterAddressDontSend” gibi cüzdan adresleri görürseniz yakma işleminin yapıldığı yer olduğunu anlayabilirsiniz.

Attack %51 Nedir?

Bitcoin’den yola çıkarak örnek verelim. Bitcoin ağının yüzde 51’i tek bir kişi ya da bir topluluk tarafından kontrol edilseydi neler olurdu? Blockchain’de yüzde 51’lik paya sahip olmak teorik olarak mümkündür ama zordur. Bildiğiniz üzere Bitcoin ve türevleri açık kaynaklı bir sistem. Dileyen herkes buraya katılabilir. Eğer bu pastanın büyük kısmı tek başına birilerinin kontrolüne geçerse Bitcoin güvenilirliğini yitirir ve değer kaybına uğrar.

kripto para hakkında, kripto para güvenilir mi

Peki bu yüzde 51’lik güce sahip olanlar neler yapabilir? İşlem gücünün yarısından fazlasını kontrol edebiliyor olmak ağda (blockchain üzerinde) otorite olmak demektir. Otorite olan kişi veya kişiler işlemleri zincirden çıkarabilir, madencilerin bekleyen işlemleri onaylamasını engelleyebilir. Kripto parayı birden fazla harcama şansına sahiptir ve istediği madenciyi blok çıkarmaktan men edebilir. Böyle düşününce işlem gücünün tek bir merkezde olması gerçekten panik havası yaratacağa benziyor. Zaten kripto paraların değer kazanmasındaki ana nedenlerden biri merkezsiz olması. Otorite olmak bu değeri yok edeceğinden dolayı kimse böyle bir güç istemez. Ancak kötü niyetli kişiler de yok değil. Bunun için de 2012’de Bitcoin Foundation hareketi başladı. Şu an resmi bir kuruluş olan yapı, işlem gücü dağılımını izliyor ve gerekli gördüğü yerlerde uyarılar yapıyor. Gash.io geçtiğimiz yıllarda işlem gücü fazlalığından dolayı uyarı almıştı.

Bitcoin Investment Trust (Yatırım Güvencesi) Nedir?

2017, kripto paralar için çok hızlı bir yıldı. Yüzlerce coin piyasaya çıktı. Bitcoin 17 bin dolar sınırına kadar geldi, altcoinler atak yaptı, devlet yetkilileri peş peşe açıklamalar yaptı, yeni nesil girişimlerin ilk adımları atıldı. Hareketlilik fazla olunca ve kazanç oranları dudak uçuklatan seviyelere gelince büyük küçük demeden bütün yatırımcılar dijital borsalara yöneldi. Parasını değerlendirmek isteyenler yurt içinde veya yurt dışındaki borsalarda işlem yapmak ister oldu. Herkesin Bitcoin ve türevlerinin ağı hakkında detaylı bilgi sahibi olması beklenemez. Sektörü yakından takip edip, analizler yapmalı ve o çıkarımlardan hareketle yükseleceğine inanılan paraya yatırım yapılmalı.

Bitcoin’i değerlendirmek isteyen ancak güvenemeyen kişilere bir yol gözüktü. Bu işlerle ilgilenen firmalar, “paranızı bize verin, işletelim, kazançtan pay alalım” dedi. Profesyonel bir ekibin paranızı yönetecek olması güven verir. Yatırımcının güvenini kazanan firmalar sadece Bitcoin ile de ilgilenmiyor. Bütün coinler araştırılıp paranın hangi platformlarda değerlendirilmesi gerektiği masaya yatırılıyor. Böylece siz farkında olmadan paranızın bir kısmı LiteCoin’de, bir kısmı Ethereum’da olabilir. Vade süresi dolduğunda elinize geçen para sizi ilgilendireceği için bu gibi teknik analizlerden siz sorumlu olmuyorsunuz.

Faucet Nedir?

İnternete güvenmeyen, borsaların fazla fiyat gösterdiğini iddia edenler hiç az değil. Bu kesimin dikkatini de “faucet” sistemi çekiyor. En basit hâliyle “bedava coin dağıtan siteler” diyebiliriz. Bedava coin almak herkese cazip gelir. Ama aynı zamanda da düşündürür. “Nasıl dağıtıyorlar, ya ödeme yapmazlarsa?” gibi sorular ortaya çıkıyor. Faucet sitelerinde fazla sayıda reklam ve yönlendirme görürsünüz. Sitenin sahibi veya ortakları bu reklamlardan kazanç sağlar. Reklam geliri dağıtılan coin değerinden fazla ise işler yolunda demektir. Yani, aslında kimse size bedava coin vermiyor. Reklam izliyorsunuz veya sitelere yönlendiriliyorsunuz. Bir sitede aldığınız coinler “balance” kısmında birikir ve çekim miktarına gelince dijital cüzdanınıza aktarılır. Her coin için bu miktarlar farklıdır. Madenciliğin zorluğu, reklam/gelir dengesi, arz-talep dengesine göre bir miktar belirlenir. Siz kazanırken site kapatılabilir, verilen rakamlar sahte olabilir. Bundan dolayı temkinli yaklaşmakta fayda var. Fazla umut bağlamanız tavsiye edilmez.

Blok Ödülü Nedir?

Blockchain sisteminin sağlıklı işleyebilmesi madencilerin verimine bağlı. İşlem yapan kullanıcıların hareketleri blok zincirine şifreli olarak geçer. Bu şifreler madenciler tarafından çözümlenir ve arşive konur. Şifreleri çözen bilgisayarlara da bir miktar ödül verilir. Bu ödül sabit değil. Bitcoin ağı içinde 210 bin blokta bir ödül miktarı yarıya düşürülür. Yani zorluk arttıkça gelir azalır. “Gelir azaldığı halde neden madencilik yapıyorlar?” diyebilirsiniz. Ödüllere ek olarak işlem ücretlerinden yapılan ufak kesintiler madencilere gönderilir. Böylece madenciler iki taraftan kazanç sağlamış olur. Gelecek zamanda ödül miktarı daha da düşeceğinden dolayı bu kesintilerin madenciler için daha çok şey ifade edeceğini de söyleyebiliriz.

JARGONLAR

Günümüzdeki internet kullanıcısı hemen hemen her şeyin kendine özgü jargonunu yaratıyor. İsteyerek veya istemeyerek Bitcoin’in de kendine ait jargonu oluştu. Bazıları sadece rastlantı sonucu oluştu. Bir kısmı da düşününce mantıklı geliyor. Jargonları bilirseniz sosyal medyada kullanılan kısaltmaları ve neler konuşulduğunu daha net anlayabilirsiniz. Jargonlara hakim olunca kendinizi Bitcoin dünyasına daha yakın hissedeceğinize eminiz.

Pump and Dump Nedir? Bir grup veya kişi, gözüne bir coin kestirir ve sürekli alım yaparak fiyat artırır. Yükselişe geçen coin, fomo durumunda olanları da harekete geçirir ve çoğunluk bu coini almaya başlar. Fiyat istenen seviyeye gelince ilk alımı yapanlar, birden ellerinde ne var ne yok satar. Akımı başlatanlar çok kazanırken yükseliş dalgasına geç girenler zarar eder. Pump and Dump genelde uzun vadeli projelerdir. Yani büyük oyuncular tarafından oynanan bir oyundur (Balinalar).

kripto para nedir, kripto para ne işe yarar

Dump Nedir? Toplu satış, ani fiyat düşüşüdür.

Pump Nedir? Toplu alım, hızlı fiyat yükselişi.

Whale (Büyük Oyuncu) Nedir? Elinde fazla miktarda coin bulunduran kişiler veya gruplardır (balinalar). Marketi manipüle ederek çok kazanç sağlayabilirler.

Altcoin Nedir? Bitcoin’den sonra piyasaya çıkan coinlere verilen toplu isimdir.

Bullish Nedir? Artışa giden coin.

Bear Nedir? Düşüşe giden coin.

Fomo (Fear of MissingOut) nedir? Bir coin yükselirken değerlendirememe korkusudur. “Herkes kazanıyor, coin alıyor” diyerek korkuyla, tedirginlikle hareket edip yatırım yapılabilir.

Fud (FearUncertaintyandDoubt) Nedir? Marketin (borsanın) veya kişinin kendinden emin olamama durumu.

Top, Ath (All Time High) Nedir? Coinin çıktığı en tepe nokta. Ath’yi rekor anı olarak da düşünebiliriz. En yüksek kâr bu noktada olduğu için herkes elindeki coini bu fiyata satmaya çalışır.

Top, Ath (All Time High) Nedir? Coinin çıktığı en tepe nokta. Ath’yi rekor anı olarak da düşünebiliriz. En yüksek kâr bu noktada olduğu için herkes elindeki coini bu fiyata satmaya çalışır.

Falling Knife Nedir? Düşen bıçağı tutmak istemezsiniz. Coin fiyatında çok keskin düşüş yaşanıyorsa ve bunu fırsat gibi görüp almaya başlarsanız bu duruma düşebilirsiniz. Genelde tecrübe eksikliğinde görülen bu davranış sonucu zarar edilir.

Scalping Nedir? “Ben borsayı takip etmeden duramam” diyenlerdenseniz bir süre kendinizi scalping pozisyonunda görebilirsiniz. Markette ilgilendiğiniz coini sıkı takibe alıp yükseldiğinde satıp, düştüğünde alırsanız kısa vadede kazanç sağlarsınız. Alım satım işlerine yeni başlayanlara tavsiye edilmez. Grafikleri iyi anlayıp analiz edebilecek düzeye gelene kadar sizi üzmeyecek miktarlarda deneme yanılma yöntemiyle doğru yolu bulabilirsiniz.

WeakHand Nedir? Coinin fiyatı düştüğünde aceleci davranıp elden çıkaranlara verilen addır. Daha fazla zarar etmemek için bu davranışı sergilerler.

Chart Nedir? Coinlerin fiyat değişimlerini gösteren çizelgeler. Tablolara bakıp analiz yapanları görebilirsiniz. Coin piyasasında hareketlenmeleri önceden tahmin edebilmek çok zordur.

Arbitraj Nedir? Yerli ve yabancı bir sürü dijital para borsası var. Coin fiyatlarını borsada işlem yapanlar belirlediği için her borsada aynı fiyat görmeyiz. Makas bazen açılıyor ve fiyat farklılıkları oluşuyor. Bu zamanlarda coini düşük fiyatlı borsadan satın alıp pahalı olanda satarak kâr etme işlemine arbitraj denir.

Buy on Rumors, Sell on News Nedir? Sıkı bir dedikodu ile bir coinin fiyatı yukarıya doğru hareketlendirilebilir. Bu anlarda coin alımları artar. Haber veya gerçekler ortaya çıkınca coin fiyatı bir süre için artsa dahi bir zaman sonra ani düşüş yaşar.

Satoshi Nedir? Kripto paralarla ilgilenenlerin hepsinin bildiği bir isim. Satoshi Nakamoto, Bitcoin protokolünü duyuran bir kişi veya grup. Bitcoin’in yüz milyonda biri (0.00000001) Satoshi olarak anılır. Kurucuya bir saygı değeri de taşır.

K Nedir? Online oyun oynayanların bildiği bir terim. 10,000 veya 10 bin yazmak yerine 10k yazılır.

Hodl Nedir? Bir gariplik, hata, ilginç olay sosyal medyada hızlıca yayılıp trend haline gelebiliyor. Hodl’un bir hikâyesi var. Yıl 2013, yer bitcointalk. Alkollü biri borsalarda alım satım işlerini beceremediğini ifade ederek “therefore I am hodling.” demiştir. L ve D harflerinin yanlışlıkla yer değiştirmesi kısa sürede yaygınlaşarak bir jargon olmuştur. Coin ne kadar düşerse düşsün, elinde tutanlar hodl tayfasına mensuptur.

kripto para nedir, kripto coin
Sonraki Yazımı Okayabilirsiniz:

Golem (GNT) Token Nedir?



Bu içeriği arkadaşlarınla paylaş:



Kripto Para İle Merak Edilen Her Şeye Cevap Verdik!
Kripto Paralar Hakkındaki Düşüncelerini Paylaş: